Tüm blog yazıları

İyi prompt yazmak: belirsiz istekten uygulanabilir iş tarifine

7 dk okuma
Ders 3: Doğru iş tarifi ve prompt — BilGen Akademi kapak slaydı.

“Görev listesine arama ekle” kısa ve anlaşılır görünen bir istektir. Yine de birçok kararı açıkta bırakır. Arama yalnızca başlıkta mı yapılacak? Büyük ve küçük harf ayrılacak mı? Arama kutusu boşken ne olacak? Hiç eşleşme yoksa kullanıcı ne görecek? Aynı cümleyi alan iki geliştirici farklı çözümler üretebilir.

Yapay zekâyla çalışırken iyi bir prompt, yani modele verdiğimiz istek, bu belirsizlikleri azaltır. Amaç süslü veya çok uzun bir metin yazmak değildir. Yapılacak işin hedefini, sınırlarını ve başarı ölçütlerini birlikte anlatmaktır. Üçüncü dersin bu yazısında tekrar kullanabileceğiniz beş parçalı bir iş tarifi kuracağız.

Belirsizlik kod yazılmadan önce başlar

“Aramayı kullanışlı yap” ifadesindeki kullanışlılık kişiden kişiye değişir. Bir çözüm anında filtreleme yapabilir; diğeri bir düğmeye basılmasını bekleyebilir. Bir çözüm açıklama metinlerini de tarayabilir; diğeri yalnızca başlığı tarar. Teknik olarak çalışan bu çözümlerin her biri ürün beklentinizden uzak olabilir.

Bu yüzden önce kullanıcı davranışını yazın. “Kullanıcı arama alanına yazdıkça, başlığında bu metin geçen görevleri görsün” cümlesi daha somuttur. Ardından sınır durumlarını ekleyin. Her ayrıntıyı en baştan bilmek gerekmez; bilmediğiniz bir kararı açıkça soru olarak bırakmak, rastgele varsayılmasından daha yararlıdır.

Birinci ve ikinci parça: hedef ile mevcut durum

Hedef, iş bittiğinde kullanıcı açısından ne değişeceğini söyler. “Bir filtreleme fonksiyonu yaz” teknik bir faaliyet tarifidir. “Kullanıcı uzun görev listesinde aradığı başlığı bulabilsin” ise ihtiyacı açıklar. İkisini birlikte kullanabilirsiniz: kullanıcı amacını belirtip bunun mevcut listede başlık aramasıyla sağlanacağını söyleyin.

Mevcut durum, çözümün başlayacağı noktadır. Çalışan bir liste var mı? Veriler nereden geliyor? Görevin başlığı hangi alanda? İlgili dosyalar biliniyor mu? Aşağıdaki veri, bu seri için hazırlanmış temsili bir örnektir:

json
[
  { "id": 1, "title": "Toplantı notlarını hazırla", "completed": false },
  { "id": 2, "title": "Dersi kaydet", "completed": true },
  { "id": 3, "title": "Faturayı öde", "completed": false }
]

Bu örnek title alanını açık eder. Ancak gerçek projenizde alan başka bir ad taşıyorsa onu kullanmalısınız. Örnek dosya adı uydurup gerçekmiş gibi sunmak yerine, “Görev listesinin bulunduğu dosyayı projede bul” demek daha doğrudur.

Üçüncü ve dördüncü parça: kısıt ile çıktı

Kısıt, işin sınırını belirler. Mevcut tasarımı korumak, yeni bağımlılık eklememek, yalnızca başlıkta aramak veya kayıt biçimini değiştirmemek birer kısıttır. “Her şeyi iyileştir” gibi açık uçlu bir istek yerine hangi değişikliklerin bu işin dışında kaldığını söylemek, incelemeyi de kolaylaştırır.

Çıktı, çalışma sonunda ne görmek istediğinizi belirtir. Yalnızca açıklama mı istiyorsunuz, doğrudan dosya değişikliği mi, yoksa önce bir öneri mi? Dosyaların düzenlenmesini istiyorsanız son raporda değişen davranışı ve yapılan kontrolleri isteyebilirsiniz. Böylece uzun bir kod yanıtı aldığınızda bunun projenize uygulanıp uygulanmadığı belirsiz kalmaz.

Örnek çıktı tarifi: “İlgili dosyaları düzenle. Sonunda değişen davranışı, çalıştırdığın kontrolleri ve kontrol edemediğin noktaları kısaca belirt.” Bu ifade, çalıştırılmamış bir testin yapılmış gibi anlatılmasını da önlemeye yardımcı olur.

Beşinci parça: gözlenebilir kabul kriterleri

Kabul kriteri, işin tamamlandığını nasıl anlayacağımızı söyler. “Güzel çalışsın” yerine belirli girdi ve beklenen sonucu yazın. Görev araması için aşağıdaki tablo bir başlangıç olabilir:

DurumKullanıcı işlemiBeklenen davranış
Boş aramaAlan boşBütün görevler görünür
Kısmi eşleşmetop yazılır“Toplantı notlarını hazırla” görünür
Harf farkıDERSİ yazılır“Dersi kaydet” görünür
Eşleşme yokzzz yazılır“Sonuç bulunamadı” mesajı görünür
TemizlemeYazılan metin silinirBütün görevler yeniden görünür
Yalnızca boşlukÜç boşluk yazılırBoş aramayla aynı davranır

Türkçe büyük/küçük harf davranışını özellikle seçtik. Bu seçim, “İ/i” ve “I/ı” ilişkileri nedeniyle uygulamaya yansıtılmalıdır. Aramanın aksanları kaldırması, yazım hatalarını düzeltmesi veya yaklaşık eşleşme yapması ise ayrı özelliklerdir; bu tablodan kendiliğinden çıkmaz.

Kabul kriterini gözlenebilir davranışla ilişkilendiren BilGen slaydı.

Şekil 1. Beklenti, değerlendirebileceğiniz bir davranışa dönüştüğünde hem uygulama hem kontrol kolaylaşır.

Örnek vermek ne zaman işe yarar?

Yalnızca talimatla bir iş tarif etmek, örneksiz yönlendirme olarak düşünülebilir. Bir veya birkaç girdi–çıktı örneği eklemek ise beklenen biçimi somutlaştırır. Örneğin tarih gösterimi için “Tarihi Türkçe yaz” yerine 2026-10-28 → 28 Ekim 2026 örneği verebilirsiniz. Bu gösterim biçimi örneğidir; tarih ayrıştırma, saat dilimi ve geçersiz girdi davranışını tek başına tanımlamaz.

Örnek eklemek modeli yeniden eğitmez. İsteğin bağlamında beklenen düzeni gösterir. İyi örnekler yalnızca olağan durumu tekrar etmez; önemli farkları görünür kılar. Arama işinde bir eşleşme örneğinin yanına boş arama ve eşleşmeme örneğini koymak bu nedenle değerlidir.

Çelişen örneklerden kaçının. Metinde “yalnızca başlıkta ara” deyip örnekte açıklamadaki bir sözcükle sonuç döndürürseniz iki farklı beklenti vermiş olursunuz. İsteği göndermeden önce kural ile örneklerin aynı şeyi söylediğini kontrol edin.

Kopyalayıp uyarlayabileceğiniz tam istek

Hedef, mevcut durum, kısıt, çıktı ve kabul kriterlerini bir araya getiren BilGen slaydı.

Şekil 2. Beş parçanın birlikte kullanılması, çözümün hangi çerçevede üretileceğini açıklar.

text
Hedef:
Kullanıcı görevleri başlıklarına göre arayabilsin.

Mevcut durum:
Çalışan bir görev listesi var. Gerçek veri yapısını ve ilgili
bileşeni önce projeden incele. Örnek veride başlık alanı title.

Kısıtlar:
Mevcut görünümü ve görev ekleme/tamamlama davranışını koru.
Yeni bağımlılık ekleme. Arama yalnızca başlıkta yapılsın.
Bu işte sunucu araması veya veri modeli değişikliği yapma.

İstenen çıktı:
İlgili dosyaları düzenle. Değişikliği ve gerçekten yapılan
kontrolleri özetle; çalıştırılmayan kontrolleri ayrıca belirt.

Kabul kriterleri:
- Alan boşken veya yalnızca boşluk içerirken tüm görevler görünsün.
- Yazdıkça başlıkta kısmi eşleşme yapılsın.
- Türkçe büyük/küçük harf farkı eşleşmeyi bozmasın.
- Eşleşme yoksa "Sonuç bulunamadı" gösterilsin.
- Arama temizlendiğinde tüm görevler geri gelsin.

Eksik ürün kararı varsa uygulamadan önce açıkça belirt.

Bu şablonu başka bir projeye götürürken kısıtları otomatik kopyalamayın. Örneğin büyük ve sunucudan sayfalanan bir listede yalnızca tarayıcıdaki veriyi aramak yeterli olmayabilir. Şablon düşünme sırasını sağlar; doğru ürün kararını sizin durumunuz belirler.

Büyük işi bölmek ve yararlı geri bildirim vermek

İstek büyüdüğünde önce mevcut durumu incelemek, sonra davranışı uygulamak, son olarak kontrol etmek yararlı aşamalardır. Her aşamada başka bir ürün özelliği eklemek zorunda değilsiniz. Özellikle kapsamı geniş bir işte küçük ve değerlendirilebilir sonuçlar almak, yanlış varsayımı erken fark ettirir.

Geri bildirimi görülen durum, beklenen durum ve yeniden üretme adımlarıyla kuran BilGen slaydı.

Şekil 3. Somut geri bildirim, sonraki denemenin hangi sorunu çözmesi gerektiğini gösterir.

“Olmadı” yerine şunu yazın: “Aramaya zzz yazınca liste boşalıyor, fakat mesaj görünmüyor. Beklentim ‘Sonuç bulunamadı’ mesajı. Sayfayı açıp arama alanına zzz yazarak tekrar edebilirsiniz.” Burada gördüğünüz durum, beklediğiniz durum ve adımlar vardır. Henüz bilmediğiniz teknik nedeni kesinleştirmeniz gerekmez.

Uygulama: kendi isteğinizi beş parçaya ayırın

“Profil sayfasını iyileştir” gibi belirsiz bir istek seçin. Hedefi tek bir davranışa daraltın; mevcut bilgiyi, kısıtı, çıktıyı ve üç kabul kriterini yazın. Sonra başka birinin yalnızca bu metne bakarak sonucu değerlendirebilip değerlendiremeyeceğini düşünün. “Daha iyi”, “uygun” veya “normal” gibi sözcükler hâlâ ana ölçütse bunları örnek davranışlarla açın.

İş tarifiniz hazır olsa bile doğru dosyalar ve güncel kararlar modele ulaşmazsa uygulama yanlış başlayabilir. Dördüncü ders, bu bilgiyi düzenli ve sürdürülebilir biçimde taşımayı ele alır.

Çerez tercihlerin

Platformun çalışması için zorunlu çerezler kullanıyoruz. İzin verirsen anonim kullanım verilerini ölçüyoruz. Ayrıntıları incele